درسهایی از قرآن

موضوع: عقل و وحی، در کنار یکدیگر تاريخ پخش: ۹۹/۰۹/۰۶

عقل و وحی، در کنار یکدیگر

تاريخ پخش: ۹۹/۰۹/۰۶

 

  عناوین :

 نیاز به عقل و وحی

پشیمان شدن انسان و ضعف عقل

 نیاز به دعا، نشانه ضعف عقل است

 نیاز به سؤال و ضعف عقل

 نقصان عقل و دین و بدعهدی با خدا

 

 

 

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله رب العالمین بعدد ما أحاط به علمه، الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی

موضوع: عقل و وحی،

۱- نیاز به عقل و وحی

ما در یک زندگی سالم و سعادتمند نیاز به عقل و هم وحی داریم. آری! عقل، مهم است اما کافی نیست. چون علم و سواد ما در حد خواندن ۱۰۰، ۲۰۰ و هزار و بیشتر کتاب و داشتن لیسانس و دکترا و حتی علامه شدن، کافی نیست.

علم و دانش و آگاهی ما در مقابل علم الهی ناچیز است. قرآن می­فرماید:

«وَ ما أُوتِيتُمْ‏ مِنَ‏ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا» (اسراء/۸۵) ،(و جز اندكى از دانش به شما نداده‏اند.).

مطرح کردن این بحث در مقابل آنهایی است که می­گویند: عقل کافی است و ما نیاز به وحی نداریم.

۲- پشیمان شدن انسان و ضعف عقل

اینکه انسان بارها و بارها بلکه صدها بار در زندگی، از کرده­ های خود پشیمان می­شود نشانه چیست؟. یعنی؛ تشخیصم در انجام کار، درست نبوده است. پس اگر عقل کافی بود این همه پشیمانی، معنا نداشت. آری! اینکه انسان مکرر از کاره­ها و تصمیمات خود پشیمان می­شود دلیل بر این است که عقل کافی نیست.

مثال: عقل، مثل ترازوی طلافروش‌ها است. طلا فروش‌ها ترازو دارند اما می‌شود با آن هندوانه، کاهو، خیار و بادمجان کشید؟.

۳- نیاز به دعا، نشانه ضعف عقل است

اگر عقل کافی است، این همه دعا برای پیدا کردن و پیمودن راه مستقیم برای چیست؟.

ما در شبانه روز در نمازهای واجب و مستحب بارها دعا می­کنیم ( در سوره حمد، این دعا جاسازی شده است،) و از خداوند می­خواهیم که: «اهدنا الصراط المستقیم» (خدایا!) ما را به راه مستقیم هدایت فرما. اگر عقل برای پیمودن کافی است پس این دعا و دعاهای زیاد دیگر برای چیست؟.

نکته دیگر اینکه؛ (اهدنا) در این دعا جمع است.(نا یعنی: ما نه من،) تنها برای خود نمی­خواهیم. خدایا! همه را به راه راست هدایت کن. یعنی؛ همه حتی بزرگان، دانشمندان و فرهیختگان هم گاهی اشتباهات بزرگی می‌کنند.

مثال: فرهیختگان، بزرگان از مردم انتخاب شده و قانون مصوب می­کنند. چه بسا بعد از تصویب قانونی، تبصره­ای به آن اضافه می­کنند. یعنی؛ ما در تصویب این قانون اشتباه کردیم. پس باید موادی به آن اضافه ‌شود. پس بازنگری، تغییر، تکمیل، متمم و تبصره، یعنی؛ ما قبلاً در تصویب این قانون اشتباه کرده و ناقص بوده است.

مثال دیگر: اوائل آمدن کرونا، متخصصان گفتند: با گرم شدن هوا این ویروس از بین می­رود. هوا گرم شد، از بین نرفت. گفتند: ما در تشخیص این مطلب اشتباه کرده­ایم.

دانشمند و متخصص هستند، عقل هم دارند. زحمت کشیده، دلسوز هم هستند. باز اشتباه می­شود.

در زیارت امام جواد­(ع) جمله­ای آمده است: «اللَّهُمَّ أَرِنِي‏ الْحَقَّ حَقّاً» ،خدایا! حق را نشانم بده، آن را حق ببینم که حق است. و: «و الباطل باطلا» باطل را به باطل­( بودنش بشناسم و) ببینم. چون گاهی از دور به ظاهر می­بیند که در مسیر، آب است. جلو می‌رود می‌بیند آب نیست، سراب است.

امیر­المومنین علی­(ع) آخرین مطلبی که به ذهن انسان، می­رسد و از دنیا رفته و جان می­دهد، آن است که: «فیما أفنیتُ عمری» ، عمرم را فدا و فنای چه چیزی کردم. نکند عمری راه را اشتباه رفته باشم!.

پس ما باید هم خوب درس بخوانیم و در تحصیل علم، تلاش کنیم و ، هم خوب فکر، مشورت کرده و از وجود بزرگانمان استفاده کنیم و هم نیاز به خدا و وحی و راهنمایی پیامبر و اهلبیت­(ع) داریم. چون: 

                   «اگر آنی کند نازی ******* فرو ریزد قالب‌ها»

۴- نیاز به سؤال و ضعف عقل

قرآن بارها می­فرماید: «فَاسْئَلُوا أَهْلَ‏ الذِّكْرِ» (نحل/ ۴۳) ، (اگر نمى‏دانيد از اهل ذكر(کسی که اهلیت دارد،) بپرسيد.).

پس اگر عقل و علم کافی بود، نیاز به سؤال کردن نداشتیم.

طلب کمک و استمداد از اولیاء خدا که خداوند مقام و اهلیّت به آن­ها برای راهنمایی ما داده است. آن­ها « اهل ذکر» هستد تا ما برای پیمودن راه راست از آن­ها سؤال کرده و راهنمایی بگیریم.

حال که عقل ما ضعیف است. پس باید به کمک وحی و راهنمایی رهبران الهی راه مستقیم را به حقیقت شناخته و پیروی کرده و سعادت دنیا و آخرت را به دست آوریم.

پس کسی که از این مسیر جدا شود توسط دزدان عقیده و شیاطین افکارش ربوده و از ره مستقیم منحرف خواهد شد. لذا در روایت داریم: «ولایة علی بن ابی طالب حصنی» ولایت (و قبول پیروی از،) علی­(ع) دِژ محکم و وسیله نجات انسان است. و زمانی که از این دِژ خارج شود ولی و سرپرست او طاغوتیان و ستمگران خواهند شد. می­فرماید:

«…والذین کفروا اولیائهم الطاغوت…» ، (بقره/۲۵۷) ، ( لكن سرپرستان كفّار، طاغوت‏ها هستند.).

پس اگر دنبال وحی و ولیِّ خدا نباشیم، رهبران ما طاغوت­ها می­شوند.

۵- نقصان عقل و دین و بدعهدی با خدا

شخصی بود به نام «ثَعلبه». از یاران و اطرافیان پیامبر­(ص) دندار، اهل نماز جماعت و کارهای خیر بود. کشاورزی‌اش توسعه پیدا کرد و به همین دلیل خواست از شهر بیرون برود، حضرت­(ص) به ایشان فرمود: به همین مقدار که داری قناعت کن. گوش نداد و رفت. کارش توسعه پیدا کرد، طبق دستورات دین باید از اموالش برای خرج فقرا ووو زکات می­داد. حضرت­(ص) مأموری را برای گرفتن زکات نزد او فرستاد، او با همه اموالش بخل کرده، خلاف دستور خدا و پیامبرش عمل کرد و زکات خود را پرداخت نکرد!. و حال آنکه قبل از می­گفت: خدایا! اگر کارم توسعه پیدا کند: «لنصدقنّ» ، صدقه داده و حقوق واجب الهی خود را خواهم پرداخت!.

۶– عقل و وحی ، شناخت کامل

قرآن می­فرماید: ( الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذِينَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ أُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ

(آنان كه سخن را با دقّت مى‏شنوند و بهترين آن را پيروى مى‏كنند، آنانند كه خداوند هدايتشان نموده و آنانند همان خردمندان.).   (زمر/۱۸)

سؤال: آیا از آیه استفاده نمی­شود که ما حرف­ها را گوش بدهیم و بعد به تشخیص خود و عقلمان عمل کنیم؟.

پاسخ: نکات و حقایقی در این آیه هست که اشتباه بودن این مطلب را واضح و روشن می­کند؛

الف): کلمه«عبادِ» یعنی؛ بندگان مرا بشارت بده. پس تشخیص راه و حرف صحیح باید بر اساس بندگی خدا باشد نه هوس خود و این و آن. پس اول باید بنده خدا بود تا حرف حق و راه درست را تشخیص داد و انتخاب کرد.

ب): . می­فرماید: «یستَمعون» نه «یسمعون». «یَسمعون» یعنی صرفا گوش می­دهند. اما «یستمعون» یعنی؛ دل می­دهند، خوب گوش می­دهند و دقت نظر و برای انتخاب حرف و راه درست، تحقیق و پژوهش دارند.

ج): فرموده: «القول» نه «القائل»، یعنی؛ دقت کن ببین حرف چیست و چه مبنا و اساسی دارد نه اینکه گوینده کیست. پس در انتخاب صحیح شخص پرست نباش.

د): فرموده: «فَيَتَّبِعُونَ» یعنی؛ علم و دانستنی، بر حق و نتیجه بخش است که همراه با عمل باشد.

 خدایا! بالاترین درجه عقل را با استمداد از وحی نصیب ما بفرما.

                                                         «السلام علیکم و رحمة الله و برکاته»

 

 

«سؤالات مسابقه»

۱- آیه ۱۶۱ سوره آل‌عمران، به چه امری اشاره دارد؟
۱) خطر فریب مردم
۲) خطر ترک نماز
۳)آثار ترک ازدواج
۲- بزرگ‌ترین آیه قرآن درباره چه امری است؟
۱) حق الله
۲) حق الناس
۳) هر دو مورد
۳- حضرت علی علیه‌السلام، برای آیه ۴۲ سوره مائده، چه مصداقی بیان کردند؟
۱) گرفتن ربا
۲) گرفتن قرض
۳) گرفتن رشوه
۴- آیات قرآن، در کنار حرام‌خواری، به چه موردی اشاره کرده است؟
۱) قتل نفس
۲) بستن راه خدا
۳) هر دو مورد
۵- در آیه ۳۶ سوره حج، چه چیزی از شعائر الهی شمرده شده است؟
۱) شتر قربانی
۲) حجر اسماعیل
۳) مقام ابراهیم

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.