موضوع: توصیه اسلام به وصیّت تاريخ پخش: ۹۹/۰۹/۲۷

 

خلاصه شده :

موضوع: توصیه اسلام به وصیّت
تاريخ پخش: ۹۹/۰۹/۲۷

  • اعوذ بالله من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله رب العالمین بعدد ما أحاط به علمه، الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی
۱- تأکید قرآن بر وصیّت
« وصیّت » یعنی؛ سفارشاتی عقیدتی، معنوی، اخلاقی، اقتصادی
، به خانواده و فرزندان و بازماندگان خود از روی دلسوزی برای بعد از رفتن انسان از این دنیا.  این کارِ ستوده و خوبی است که اسلام هم بر این کار ( وصیت) سفارش و تأکید فرموده است. برداشتهای منفی برای اینکه اگر ما وصیّت کنیم مرگ ما نزدیک خواهد شد و لذا بگذاریم و در سنّ پیری وصیّت کنم صحیح نیست.
قرآن می‌فرماید: «كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ‏ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْراً الْوَصِيَّةُ لِلْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِين‏» (بقره/۱۸۰) ، ( بر شما مقرّر شده كه چون يكى از شما را (نشانه‏هاى) مرگ فرا رسد، اگر مالى از خود به جاى گذارده، براى پدر ومادر ونزديكان به طور شايسته وصيّت كند، اين كار حقّ و شايسته پرهيزكاران است.).
پس اینکه بعضى‏ها فكر مى‏كنند وصيّت كردن، زمينه‏ى زود مردن است، اشتباه  است بلکه این يك نوع دورانديشى است‏. اینکه خداوند در این آیه می­فرماید: «كُتِبَ عَلَيْكُمْ» . مثلِ اینکه در باره روزه و در آیه دیگر می­فرماید: «کتب علیکم الصیام» ، یعنی: خیلی مهم و قطعی است.
پیامبر اکرم­(ص) فرمود: هرکس وصیت کند و بمیرد گویا شهید از دنیا رفته است. هرکس وصیت نکند بمیرد، گویا به مرگ جاهلیت (قبل از اسلام،) از دنیا رفته است.
آری! عاقلانه هم هست که؛ ثروتی که انسان یک عمری با تلاش و کوشش می‌اندوزد شایسته است که برای بعد از خود تدبیر و برنامه داشته باشد.
۲- والدین و وصیّت
داستان تاریخی؛ مردى از پدرش نزد پيامبر اکرم­(ص) شكايت كرد. حضرت (ص) پدر را خواست و پرسش نمود، پدر پير گفت: روزى من قوى و پولدار بودم و به فرزندم كمك مى‏كردم، امّا امروز او پولدار شده و به من كمك نمى‏كند. رسول خدا صلى الله عليه و آله گريست و فرمود: هيچ سنگ و شنى نيست كه اين قصه را بشنود و نگريد! سپس به آن فرزند فرمود: «انت و ما لك لا بيك» تو و دارايى‏ات از آنِ پدرت هستيد. « تفسير فرقان ».
قرآن  می­فرماید: « …وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلًا كَرِيماً » ، (اسراء، ۲۳) ، ( و به پدر و مادر نيكى كنيد. اگر يكى از آن دو يا هر دو نزد تو به پيرى رسيدند، به آنان «اُف» مگو و آنان را از خود مران و با آنان سنجيده و بزرگوارانه سخن بگو.).
۳- وصیت و حفظ حقوق دیگران
وصیت، نشانه دقت و حساب و اهل فکر بودن و آینده نگری و احترام به حقوق دیگران است. چون ممکن است در درون اموال ما ، خمس، سهم امام و از طلب و حقوق دیگران هم باشد. . امام سجاد (ع) در دعای ابوحمزه می‌گوید: خدایا! «وَ مِنْ أَيْدِي‏ الْخُصَمَاءِ غَداً مَنْ يُخَلِّصُنِي» یعنی؛ اگر در روز قیامت، طلبکارها دور من جمع شده و حقِّ خود را از من طلب کنند، من چطور جواب بدهم؟. چه چیز و کسی مرا نجات خواهد داد؟. این «حَقُّ الناس» است و باید پاسخگو باشیم.
آری! حتی ما فردای قیامت نسبت به اینکه با ماشین خود بوق بیجایی زده و یا با سرعت ماشین در مسیر، آبی از کفِ جاده به پیاده روها پاشیده و یا با زیاد کردن صدای بلندگوی هیأت، مسجد  و جلسه و اَمثال این­ها، مردم آزاری کرده­ایم باید پاسخ بدهیم. به خصوص آنهایی که سر و کارشان با بیت المال است.
خداوند در آیاتی از قرآن از کسانی که قیامت را فراموش و تکذیب کرده­اند، گلایه دارد و در جملاتی اینچنین می­فرماید: «نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ» (ص/۲۶) ، قیامت را (چه بسا قبول و ایمان هم دارند، اما) فراموش کرده­اند. پس در قیامت هم به آن­ها گفته می­شود: «الْيَوْمَ نَنْساكُم‏» (جاثیه/۳۴) ، شما هم الآن فراموش شده هستید.
پس « وصیّت » کردن یعنی: مال مردم محترم است و من هم اهل حساب، فکر آینده و حق الناس هستم و می‌خواهم به اهداف عالی خودم ادامه بدهم و با بخشی از اموال خود خلأهای اقتصادی افراد محروم را پر کنم.
۴-وصیت و حفظ حقوق دیگران
در وصیّت، باید سهم­الأرث افرادی که به آن­ها ارث می­رسد و خداوند مشخص فرموده، مثل پدر، مادر، همسر و فرزندان ووو، دقت و ملاحظه شود. و لذا در آیه ارث می­فرماید: « … الْوَصِيَّةُ لِلْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ…‏» (بقره/۱۸۰) ، (وصیّت، براى پدر ومادر ونزديكان).
سؤال: چرا ارث زن نصف است؟.
پاسخ: ارث زن به ظاهر نصف و در حقیقت دو برابر است. چون مثلاً: از سی تومان ارث، بیست تومان به پسرها و ده تومان به دخترها می­رسد. اما خانم­ها که خرجی و هزینه زندگی ندارند، (هزینه زندگی­اش به عهده شوهر است،) پس ده تومان از پدر خود ارث برده و ازدواج می­کند با مردی که او هم از پدرش بیست تومان ارث برده و از ارث و اموال شوهر خرج می­کند.پس این بیست تومانِ شوهر وارد زندگی هر دو می­شود، گرچه به صورت لوازم منزل و زندگی که مشترک از آن­ها استفاده می­کنند.
۵- وصیّت و رعایت عدالت
مثلاً: اگر وصیت کننده از افرادی که ارث می­برند ناراحت است حق ندارد در سهم­الارث آن­ها دخالتی کرده و بر خلاف دستور خداوند عمل کند. و با افرادی که خرده حساب دارد در وصیّت و
سهم آن­­ها دخالت و تصرف، سوء استفاده کرده و حقوق آ­ن­ها را ضایع کند. چون ظلم و ضایع کردن حق دیگران، گناه کبیره کرده است. لذا حدیث داریم که: در وصیت کردن، عادل باشید.
خاطره تاریخی؛ فردی از دنیا رفت. به پیامبر اکرم­(ص) خبر دادند که او اموالش را به مردم بخشیده و چیزی برای فرزندانش نگذاشته است. حضرت­(ص) فرمود: اگر زودتر اطلاع پیدا می­کردم اجازه نمی­دادم او را در قبرستان مسلمان‌ها دفن کنید.
مثلاً: یکی از زن و فرزند خود ناراحت است حال می­خواهد اموال خود را وقف کند که سهمی از ارث به آن­ها نرسد. این اشتباه است.
امیرالمؤمنین علی­(ع) فرمود: کسی که خوب وصیت نکند، (عدالت و حق و انصاف را رعایت نکند،) جوانمرد نیست و شفاعت ما هم شامل او نمی‌شود.
۶- وصیّت سبقت در کار خیر است.
خاطره تاریخی؛ فردی با رعایت سهم ارث افراد، وصیّت و سفارش کرد که انبار خرمایش بعد از مرگ او به دست پیامبر اکرم­(ص) بین فقرا تقسیم شود. حضرت­(ص) در پایان تقسیم آن­ها یک خرما را برداشته و فرمود: اگر او این یک خرما را در زمان زنده بودنش، با دست خود به فقیری می‌داد. ارزشش بیش از این بود که یک انبار خرما بعد از مرگش و به دست ما داده شد.
چون این کار برای او و دیگران جنبه­های سازندگی مثلِ کمک و محبت به یتیم، داشتن تواضع و شکوفا شدن روحیه سخاوتت و دوری از بخل و زنده شدن صفت دوستی و محبت و کمک به هم نوع ووو را داشت.
البته اینجا یک نکته مهم و قابل توجه هم هست که اگر فردی به دیگران بدهکار است و یا اگر امانتی از دیگران به دست اوست، وصیت به پرداخت طلب و حقِّ آن­ها واجب است. وصیت باید حکیمانه هم باشد. و تا حقوق واجب هست نباید برای امور مستحب وصیّت کنیم. ما از برای یک سوم اموال خود می­توانیم وصیّت کنیم. بقیه سهم ارث وارثان، حق طلبکاران و حقُّ­الناس است.
امیرالمؤمنین علی­(ع) می­فرماید: «لا قُرْبَةَ بِالنَّوَافِلِ إِذَا أَضَرَّتْ بِالْفَرَائِضِ‏» (نهج‏البلاغه، حكمت ۳۹) ، یعنی: اگر امور واجب هست به مستحبات نپردازید.
خدایا! درگذشگان را آمرزش و مریضان شفا، ما و نسل ما را خیر دنیا و آخرت مرحمت فرما.
«والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته»

 

سئوالات مسابقه
۱- آیه ۱۸۰ سوره بقره به چه امری سفارش می‌کند؟
۱) تقسیم عادلانه ارث
۲) وصیت اموال برای نزدیکان
۳) هر دو مورد
۲- در آیه ۲۳ سوره اسراء، به کدام یک از حالات والدین توجه شده است؟
۱) سالخوردگی
۲) بیماری
۳) ناداری
۳- در آیات قرآن، کدام برخورد با قیامت، مذمّت شده است؟
۱) فراموشی قیامت
۲) تکذیب قیامت
۳) هر دو مورد
۴- وصیت در چه صورتی واجب است؟
۱) ادای حقوق مردم
۲) کمک به فرزندان
۳) انجام کارهای نیک
۵- وصیت در چه مقدار از اموال به جامانده، قابل اجراست؟
۱) یک دوم
۲) یک سوم
۳) یک چهارم

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.