حضرت امام رضا صلوات الله علیه : از نشانه هاى دين فهمى، حلم و علم است، و خاموشى درى از درهاى حكمت است. خاموشى و سكوت، دوست آور و راهنماى هر كار خيرى است.
انس با قرآن :: جلد چهارم :: درس پانزدهم

درس پانزدهم
درس: پانزدهم
موضوع: عوامل رشد
وَ ما اَمْوالكم وَ لاَ اَولادُكُم بالتي تُقرِّبكُم عنِْدَنا زُلْفي اِلاّ مَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صَا لحاً فَأولئِكَ لَهُم جَزاءُ الضِّعْفِِ بِما عَمِلِوا وَ هُم فِي الغُرُفتِ آمنون * سبأ/37
نه اموال شما و نه اولادتان چيزهايي نيستند كه شما را نزد ما تقرّبي دهند؛ ولي كساني كه ايمان آورده اند و كار شايسته انجام دهند، اينان در برابر عملشان جزائي مضاعف دارند و آنان در غرفه‌هاي بهشتي در امانند
واژه‌ها
تُقَرِّبُكُم: ازقرب به معناي نزديكي و«تُقَرِّبُكُم»يعني نزديك كنند شما را . زُلْفَي: از زَلف نزديك شدن،منزلت يافتن،و مقاطعي از شب را هم زَلف مي‌گويند«وَ زُلُفاً مِنَ الّليْل»
ضَعْفٍ: دو چندان و چندين برابر
نكات تفسيري
1. «بطلان منطق كفار»
آيات قبل منطق پوشالي كفار را كه در هر زماني براي اثبات برتري خود به آن متوسل مي‌شدند و به اغفال عوام مي‌پرداختند اشاره كرده؛ مي‌گويد: و آنها گفتند ما از همه ثروتمندترو پر اولادتريم «وَ قالُوا نَحْنُ اَكْثَر اَمْوالاًواولادًا».
خداوند به ما محبت دارد هم اموال فراوان در اختيار ما نهاده و هم نيروي انساني بسيار؛ و اين دليل بر لطف او در حق ما و نشانه مقام و موقعيت ما نزد اوست؛ و ما هرگز مجازات نخواهيم شد «وَ مَا نَحْنُ بِمُعذِّبيِنَ».
خداوند اين توهم را به عالي ترين وجهي پاسخ مي‌دهد، و به پيامبر مي‌فرمايد: به آنها بگو پروردگار من روزي را براي هركس بخواهد گسترش مي‌دهد و براي هر كس بخواهد سخت مي‌گيرد. «قُلْ اِنَّ رَبّي يَبْسُطُ الرّّزقًَ لِمَن يَشاء وَ يَقْدِر» اما اكثر مردم از اين واقعيت بي خبرند . «وَلكِنَّ اَكثَر النّاسِِ لايَعْلَمُونَ».
سپس در اين آيه با صراحت بيشتري بطلان توهّمشان را آشكار   مي‌سازد و مي‌فرمايد: بدانيد اموال و اولادتان مايه رشد و تقرب شما نخواهد بود.
آنگاه به معيار اصلي ارزشهاي انسانها و آنچه مايه تقربشان به درگاه خدا مي‌شود پرداخته و مي‌گويد: مگر كساني كه ايمان آورند و عمل صالح انجام دهند كه براي آنها در برابر اعمالشان پاداش مضاعف است و درغرفه‌هاي بهشتي درنهايت امنيت به سرمي برند.
بنابراين تمام معيارها به اين دو امر باز مي‌گردد،ايمان و عمل صالح. در هر زمان و در هر مكان و از هر قشر و گروه كه باشد.
2. «ملاك ارزشمندي مال و فرزند»
مال و ثروت و تلاش براي كسب معقول آن مذموم و ناپسند نيست؛ زيرا قرآن كريم واژه «خير» را درباره مال و ثروت به كار برده است. ائمه  نيز سفارش كرده‌اند؛ كه استفاده نيكو از مال و ثروت به عمل آيد و در راه خدا از آن استفاده شود. رسول خدا  عبادت را ده جزء دانستند و نٌه جزء‌آن را كسب حلال عنوان كرده‌اند.
با اين حال مال و فرزند به خودي خود موجب رشد و تقرب به درگاه خداوند نمي‌شوند؛ بلكه اگر با ايمان و عمل صالح توأم باشد، مي‌تواند مايه رشد و نزديكي انسان به خداوند گردد. ايمان در واقع به مال و ثروت ارزش معنوي مي‌دهد. از طرفي هم افراد را صرفاً  بخاطر داشتن مال   نمي‌توان  مذمت نمود.
شخصي نقل مي‌كند در محضر امام باقر  نشسته بوديم كه سخن از ثروتمندان شيعه به ميان آمد و برخي بد گوئي از آنها مي‌نمودند. گويا امام از سخنان ما نا خشنود گرديده باشد فرمودند: هرگاه مؤمن ثروتمند اهل صله رحم باشد و به ياران نيكي و احسان كند خداوند پاداش آنچه را كه در نيكي انفاق نموده است دو برابر عطا مي‌كند و سپس اين آيهرا قرائت كردند. «وَ مَا اَمْوالُكُم وَ لا اَولادُكُم. . . »
3. «جايگاه و ثمرات ايمان وعمل صالح»
اما عمل صالح بيش از يك بُعد ندارد و آن عبارتست از به ثمر رساننده شخصيت آدمى در اين زندگانى . آيات قرآنى در بيش از پانزده مورد، عمده عامل رستگارى انسان را ايمان و عمل صالح معرفى نموده است. ايمان و عمل داراي آثار و ثمرات فراواني است كه در اين آيه برخي از آنها باز گو شده است؛كه عبارتند از:
الف. مايه قرب و نزديكي به خدا
ب. ثمر بخش به اموال و اولاد در رشد و تقرب به خدا
ج. ايمني از عذاب الهي
د. دخول دربهشت و غرفه‌هاي امن
هـ. اجر كامل و  مضاعف از طرف خدا
ي. دوستي و مغفرت الهي
رشد در لغت و اصطلاح
در زبان فارسى رشد كردن به معنى نمو كردن است و رشيد به معناى شجاع و دليراست.
 همچنين رشيد را به معنى خوش قد و قامت استعمال مي‌كنند، چنانكه گويند: فلان كس جوانى است زيبا و رشيد.
گرچه در اصطلاح متون اسلامى رشد به معناى جسمانى نيز به كار رفته ولي در اينجا معناي روحاني مراد است و به اين معنا قرآن،سنت رسول الله ، گفتار و رفتار معصومان  همگى ملاك رشدمحسوب مى‏شوند و اين نكته در آيات و روايات مورد تاكيد است. موارد ذيل از آن‏جمله است:
«اِنّا سَمِعْنا قُرآنا عَجَبا يَهدى ِالَى الُّرشد؛ ما قرآنى شگفت را گوش داديم كه‏به رشد راه مى‏نمايد».
على  درباره رسول خدا  فرمود: «سِيَرتُه الَْقَصد وَ سُنّتُه الُرشْد؛ (جن/2) سيره ي ‏او ميانه روى و سنت اومايه رشد است».
در زيارت جامعه كبيره آمده است كه: «كَلامُكُم نوُر وَ اَمْرُكُم رُشْد؛ سخن‏شما نور و فرمان شما رشد است».
تأثيرات ايمان در زندگي
سؤال،آيا ايمان فقط در آخرت ثمر بخش است يا در زندگي دنيا نيز نقش آفرين است؟
جواب، تأثيرات ايمان تنها براي آخرت نيست بلكه در زندگي دنيا نيز بسيار اثر بخش است كه به برخي از اين تأثيرات را از كلام استاد مطهري بيان مي‌كنيم.
الف . بهجت و انبساط
ايمان نه تنها ثمر بخش و بهجت آفرين است بلكه در زندگي مادي و سلامت جسم و روح انسان نيز بسيار كار گشاست.
اولين اثر ايمان مذهبی، از نظر بهجت زائی و انبساط آفرينی "خوشبينی‏" است، خوشبينی به جهان و خلقت و هستی.
 ايمان مذهبی از آن جهت كه‏ تلقی انسان را نسبت به جهان شكل خاص می‏دهد به اين نحو كه آفرينش را هدفدار و هدف را خير و تكامل و سعادت معرفی می‏كند؛ طبعا ديد انسان را نسبت به نظام كلی هستی و قوانين حاكم بر آن خوشبينانه می‏سازد. حالت فرد با ايمان در كشور هستی، مانند حالت فردی است كه در كشوری زندگی می‏كند كه قوانين و تشكيلات و نظامات آن كشور را صحيح و عادلانه می‏داند، به حسن‏ نيت گردانندگان اصلی كشور نيز ايمان دارد. چنين شخصي با يك ديد بسيار باز با مسائل روبرو مي‌شود و در كمال سرور و انبساط به سر مي‌برد.
ب . بهبود روابط اجتماعی
زندگی سالم اجتماعی آن است كه افراد قوانين و حدود و حقوق يكديگر را محترم شمارند، عدالت را امری مقدس به حساب آورند، به يكديگر مهر بورزند، هر يك برای ديگری آن را دوست بدارد كه برای خود دوست می‏دارد و آن را نپسندد كه برای خويش نمی‏پسندد، به يكديگر اعتماد و اطمينان‏ داشته باشند،و اين ديدگاهي است كه دين به انسان مي‌دهد و فرامين الهي است كه فرد ديندار بدان پايبند است.
ج . كاهش ناراحتيها
زندگی بشر، خواه‏ناخواه همچنانكه خوشيها، شيرينيها، به دست آوردن‏ها و كاميابيها دارد، رنجها، مصائب، شكستها، از دست دادن‏ها، تلخيها و ناكاميها دارد. بسياری از آنها هر چند پس از تلاش زياد قابل پيشگيری يا برطرف كردن است.
 بديهی است كه بشر موظف است با طبيعت پنجه نرم كند، تلخيها را تبديل به شيرينی نمايد اما پاره‏ای از حوادث جهان قابل پيشگيری‏ و يا برطرف ساختن نيست،ايمان به انسان مؤمن قدرت تحمل و كنار آمدن با اين ناگواريها را مي‌دهد به طوري كه آنها را از الطاف الهي مي‌داند كه مايه تقرب و تعالي اوست و خدا را از اين بابت شاكر است و بدين ترتيب تلخيها براي او به شيريني بدل مي‌گردد.
حكايت
هروي از امام رضا عليه السلام روايت كرده است كه فرمود : خداي عزو جل به يكي از پيغمرانش وحي كرد كه چون صبح كردي اولين چيزي كه به سوي تو رو كرد آن را بخور؛ دومي را پنهان ساز؛ و سومي را به سويش اقبال كن؛ چهارمي را از خود نااميد مگردان؛ و از پنجمي فرار كن؛ چون صبح شد پيامبر حركت كرد. كوه بسيار عظيمي مقابلش آشكار شد با خود گفت آيا پروردگارم مرا امر فرموده كه اين كوه را بخورم؟در تعجب بود كه خوردن چنين كوهي چگونه ممكن است پس از اندكي به خود آمد و گفت: پروردگارم هرگز مرا به چيزي كه قادر به آن نباشم فرمان نمي‌دهد به سوي كوه به راه افتاد هرچه به آن نزديك تر مي‌شد كوه كوچكتر مي‌گرديد تا آن كه وقتي كاملا به نزديك آن رسيد آن را لقمه خوشگواري يافت؛آن را تناول كرد، بهتر و لذيذتر از آن نديده بود،سپس به راه ادامه داد طشت طلائي را ديد با خود گفت پروردگارم مرا فرمان داد كه آن را پنهان سازم،پس زمين را گود كرده طشت را زير خاك پنهان كرد،همين كه خواست حركت كند متوجه شد كه طشت آشكار گرديده است؛ خواست مجددًا آن را زير خاك كند با خود گفت آنچه خدايم بدان امر فرموده بود انجام دادم. به مسير خود ادامه داد پرنده اي را ديد كه بازي در پي آن است،آن پرنده در اطراف او اندكي پرواز كرد با خود گفت: پرورد گارم مرا دستور داده كه به بسوي او اقبال نمايم پس دستش را گشود و پرنده را در آستين خويش جاي داد و به حركت خود ادامه داد . قدري راه رفت مردار گنديده اي را ديد كه بوي تعفّن از آن بر مي‌خواست،با خود گفت : خدايم مرا فرمان داد كه از اين فرار كنم،پس با شتاب از آن دور شد،شب هنگام در رؤيا به او گفته شد : به جاي آوردي آنچه به تو فرمان داده بودم . آيا سّر آن‌ها ر ادريافتي؟ عرض كرد : نه،گفته شد : اما كوه بزرگ،كنايه از غضب است،انسان وقتي غضب مي‌كند متوجه خود نيست و چه بسا كاري انجام دهد كه ارزش خود را از دست بدهد،اگر از شدت غضبش بكاهد و خشم خود را فرو خورد،عاقبت چون لقمه اي خوش گوار گردد،طشت طلا عمل صالح است كه چون آدمي آن را از خلق پنهان سازد،خداي تعالي آن را زينت دهد و نمايان سازد،در عين حال آن را ذخيره آخرت او مي‌گرداند و در مقابل آن او را ثواب مي‌دهد و اما پرنده نماد كسي است كه دست نياز به سوي تو دراز مي‌كند پس او را نا اميد مگردان و گوشت گنديده كنايه از غيبت است كه از آن بايد به شد ت فرار كرد.
خلاصه درس
اموال دنيا و فرزندان و آنچه متعلق به امور دنيايي است ارزشمند است و مي‌تواند مايه سعادت و نزديكي انسان را به خداوند فراهم سازد به شرط آنكه با ايمان و عمل صالح توأم باشند والا به خودي خود ارزش ندارند و اگر در جاي درست بكار برده نشوند و درست از آنها استفاده نشود و با ايمان و عمل صالح همراه نباشد نه تنها موجب نزديكي انسان به خدا نمي‌شود كه مايه دوري انسان نيز از خدا خواهد بود.
سؤالات خود آموزي
1. چگونه مي‌توان از نعمت‌هاي الهي بهره كافي را برد؟
2. نعمت‌هاي الهي مثل مال و فرزند بايد در خدمت انسان باشد يا بر انسان در خدمت آنها؟
3. تفاوت يك انسان مؤمن با فرد بي ايمان در چيست؟
4. آيا براي ايمان غير از موارد ياد شده اثرات ديگري در زندگي سراغ داريد؟ 




  ارسال صفحه براي دوستان
چاپ صفحه چاپ صفحه

           جستجو
   پيوندها
   دفتر مقام معظم رهبري
   پايگاه درسهايي از قرآن
   پايگاه اطلاع رساني مهدويت
   پايگاه اينترنتي تبيان
   ستاد اقامه نماز
   وزارت آموزش و پرورش
   شبكه ملي مدارس ايران(رشد)
   دفتر رياست جمهوري
   مجلس شوراي اسلامي
   قوه قضاييه
سخن روز
ابتکارات آموزش و پرورش در برنامه درسهایی از قرآن (1396/2/18)
فصل های کتاب انتخابات (1396/1/30)
بسیج و فرهنگ بسیجی در فرهنگ قرآن (1395/9/7)
مقاله آقای شیرازی (1395/8/4)
عنوان مقاله هرگاه که درون خویش را از خود تهی یافتی و بیرون را از خدا قرآن بخوان به قلم آقای شیرازی (1395/8/4)

اين سايت متعلق به مؤسسه ترويج فرهنگ قرآني مي‌باشد"
www.TarvijeQuran.com