امام زمان(عج) در نامه ای فرموده اند: «وَ اکثِروُا الدُّعاءَ بتعجیلِ الفَرَجِ فإنَّ ذلکَ فَرَجُکُم؛ برای تعجیل فرج بسیار دعا کنید، زیرا مایه ی فرج شماست».
انس با قرآن :: جلد چهارم :: درس چهاردهم

درس چهاردهم
درس : چهاردهم
موضوع : راه رستگاري
يا اَيُّها الَّذينَ آمنَوا اْركِعُوا وَاْسجُدُوا وَاعْبُدُوا رَبَّكُم وَافْعَلوا الْخَير لَعلَّكم تفُلحون سوره حج/77
اي كساني كه ايمان آورده ايد،ركوع كنيد و سجده نمائيد و پرودگارتان را بپرستيد و كارخير انجام دهيد باشد كه رستگار شويد
تا كنون سخن درباره كفار و مشركان و افعال و كارهاي آنها بود؛ اكنون مؤمنين را مخاطب ساخته مي‌فرمايد: اي مؤمنان نماز بگزاريد و خداي را پرستش كنيد و مكارم اخلاق بجاي آوريد و تنها به اداي واجبات اكتفا نكنيد تا رستگار و سعادتمند شويد.
واژه فلاح به معناى رستگارى به كار مى‌رود: رستن از گرفتاريها و رنجها و موانع و رسيدن به هدف و مطلوب. از اين رو در مورد گياهي كه سر از خاك بيرون مي‌آورد فلاح مي‌گويند و كشاورز را هم فلاّح مي‌نامند. چون باعث بيرون آمدن گياه از دل خاك مي‌شود.
پيام‌ها
1. كسي كه خواهان سعادت است بايد تلاش كند.
2. تمامي عبادات با نماز معنا پيدا مي‌كند و تا نماز نباشد عبادات ديگر هم پذيرفته نيست.
3. ركوع و سجده دو ركن مهم نماز است.
4. نماز و عبادات ديگر لازمه رسيدن به سعادت است ولي كافي نيست بايد اهل كارهاي خير وخدمت به مردم نيز بود.
مقدمه
هر كسي با هر مرام و مسلكي كه باشد فلاح و رستگاري را خواهان است و براي رسيدن به سعادت تلاش مي‌كند و كسي را نمي‌توان يافت كه دوستدار آن نباشد چيزي كه هست فرمول رسيدن به آن را نمي‌داند. فرمول سعادت را كه بسيار ارزشمند و راه گشاست قرآن كريم به راحتي در اختيار ما قرار داده است و مي‌فرمايد: اگر از اين راه برويد اميد است كه به رستگاري نائل آئيد. آن فرمولي كه در اين آيه معرفي مي‌كند ازاين قرار است:
ركوع وسجده( نماز ) + پرستش پرورگار +انجام كارهاي خير.
نماز
«يَمَريَمُ اُقْنُتيِ لِرَبِّكِ وَ اسْجُدِي وَ ارْكَعِي مَع َالراَّكِعِينَ؛ (آل‌عمران/43) اي مريم (به شكرانه اين همه نعمت)براي پروردگارت خضوع كن و سجده بجاي آور و با ركوع كنندگان ركوع نما».
واژه‌ها
اقْنُتِي: از ريشه قنوت و به معناي خضوع و دوام اطاعت است.
اِرْكِعِي : ركوع كن متواضع باش
ُاسْجُدِي : سجده كن، خشوع كامل در برابر خداوند داشته باش.
نكات تفسيري
1. «وظيفه سنگين اولياءالله»
با اينكه حضرت مريم(س)از بندگان پارسا و برگزيده است باز مأمور به عبادت و طاعت شده است انسان هر مقدار بيشتر از تفضلات و نعمتهاي الهي برخوردار شود مسؤوليت و وظيفه او سنگين تر مي‌شود. چنانكه گفته شده است بعضي از مستحبات بر پيامبر اكرم  واجب بوده،مانند نماز شب.
2. «قصد قربت در عبادت»
از كلمه«لِرَبِّكَ» در آيه استفاده مي‌شود كه عبادت بايد تنها براي خدا باشد تا مورد قبول واقع شود.
3. «اهميت ركوع و سجود»
ذكر ركوع و سجود اهميت اين دو عبادت را مي‌رساند و نماز و ركوع و سجود بهترين راه شكر است؛زيرا در آيات قبلي از نعمت‌هاي عطا شده به مريم نام برد و در اين آيه مي‌فرمايد: اي مريم به شكرانه آن نعمت خضوع داشته باش،سجده و ركوع بجاي آور.
4. «توجه به اجتماع و نماز جماعت»
عبادت نبايد موجب عزلت گزيني و كناره گيري از اجتماع شود و از عبارت «وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ» فهميده مي‌شود كه بايد در متن جامعه بود و بسياري از احكام الهي اجتماعي است و در پرتو عبادت جمعي است.
5. «جواز حضور زنان در نماز جماعت»
از اينكه به مريم دستور داده شد كه «وَاْركَعي مَعَ الرَّاكِعِين» فهيمده مي‌شود  كه زنان مي‌توانند در عبادات جمعي از جمله نماز جماعت شركت كنند.
6. «شكر نعمتهاي الهي»
بسياري از مفسران فرموده اند كه در آيه قبلي(آل‌عمران/42)از نعمتهاي عطا شده به مريم نام برد و در اين آيه به مريم دستور داده كه به شكرانه آن نعمتها اي مريم عبادت كن. پس نماز و عبادت بهترين راه شكر است.
7-نكته پاياني
چند چيز انسان را وادار به عبادت مي‌كند:
الف. توجه به نعمتهاي الهي
ب. توجه به فقر و نياز خود
ج. توجه به آثار سوء ترك عبادت
د. توجه به اينكه همه هستي مطيع خدا و در حال تسبيح اويند پس ما وصله نا همرنگ هستي نباشيم.
ه. توجه به اينكه عشق و پرستش در روح ماست و به چه كسي برتر از او عشق بورزيم.
نماز در اديان ديگر
در تمام اديان الهى نماز به عنوان برترين آيين عبادى و ركن معنويت و ارتباط با خداوند مطرح بوده است . هرچند ممكن است شكل ظاهري آن در اديان مختلف متفاوت بوده باشد؛ ولي اصل نماز در تمامي اديان آسماني بوده و اين بيانگر اهميتي است كه نماز به عنوان بهترين عبادت در نزد خداوند داراست.
1. درخواست‏حضرت ابراهيم  چنين بوده است كه: «رَبِّ اجْعَلْنى مُقيِمَ الصَّلوه وَ مِنْ ذرُيتى» (ابراهيم/40) پروردگارا، من و ذريه‏ام را برپا دارنده نماز قرار ده‏.
2. به حضرت موسى  در كوه طور خطاب شد: «اِنَّنِى اَنَا اللهُ لا الِهَ اِلاّ اَناَ فَاعْبُدْنِي وَ َاقِمِ الّصَّلوة لِذِكْرْى» (طه/14) (مريم/31) همانا من الله هستم، معبودى جز من نيست مرا پرستش كن و نماز را براى ياد من برپا دار.
3-حضرت عيسى  مى‏گويد: «وَ اَوْصَانِي بِالصَّلوهِ وَالزَّكاهِ م‍ا دُمْتُ ‏حَيَّاً؛ (عنكبوت/45) و مرا توصيه به نماز و زكات مادام كه زنده‏ام كرده است‏».
آثار نماز
نماز آثار روحي و رواني بسيار زيادي براي شخص نماز گذار  دارد به خصوص اگر با شرايط و توجه كامل اقامه گردد. برخي از آن آثار عبارتند از :
الف. باز دارندگي از گناه و زشتي
قرآن كريم مي‌فرمايد : «اِنَّ الصَّلاه تَنْهَي عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنْكَر؛ (رعد/28) همانا نماز انسان را از زشتي و پليدي باز مي‌دارد».
هرگاه كسي روزي پنچ مرتبه وضو بگيرد و با توجه به نماز و راز ونياز با خدا بپردازد ابتداي روزو فعاليت روزانه وسط روز و در اوج كار و فعاليت و در پايان روز و شب هنگام. اين عمل پنج گانه موجب نزديكي بنده به خداوند و دوري او از گناه مي‌شود. ممكن نيست كسي نماز بخواند و هيچ گونه اثري در او نبخشد هر چند نمازش با توجه كامل نباشد منتهي اثرش كمتر است و اگر كسي آلوده به گناه هست بايد اميد وار باشد كه يك روزي نمازش او را پاك كند.
جواني از انصار نماز را با پيامبر ادا مي‌كرد اما با اين حال آلوده گناهان زشتي بود اين ماجرا را به پيامبر عرضه داشتند فرمود: «اِنَّ صَلاتُهُ تَنْهَاهُ يَوْمًا؛ سرانجام نمازش روزي او را پاك مي‌كند».
ب. مايه آرامش
هر كسي نياز به آرامش روحي و رواني دارد و از اضطراب و دلهره گريزان است بسياري آرزوي  رسيدن به لحظه اي آرامش را دارند و آن را نمي‌يابند. خداوند ياد خود را مايه آرامش و اطمينان مي‌داند و مي‌فرمايد: «اَلا بِذِكْرِاللهِ تَطْمَئِنُّ القُلوُب؛ (عنكبوت/45) همانا با ياد خدا دل آرامش مي‌يابد». در جاي ديگر به حضرت موسي  مي‌فرمايد: «اَقِمِ الصَّلاه لِذِكْرِي؛ نماز را براي ياد من بپادار». و نماز را ياد بزرگ مي‌داند و مي‌فرمايد: «وَ لَذِكْرُالله اَكْبَر؛ (ماعون/102) نماز ياد بالاتر و بزرگتر است» . بنابراين ياد خدا مايه آرام بخش است و نماز بهترين شيوه ياد خداست.
2-عبادت پرودگار
يكي ديگر از رموز سعادت، عبادت و بندگي پروردگار است گرچه نماز خود عبادت پروردگار است و بالاترين عبادت است ولي همه عبادت نيست و وقتي انسان راه سعادت را مي‌پيمايد كه در تمامي شئون زندگي بنده خدا باشد و هر چه را كه خداوند واجب نموده انجام دهد و هر چه را كه نهي نموده ترك كند.
بندگي بهترين مدال افتخار
بالاترين افتخار براي انبيا و اوليا الهي اين بود كه در درجه اول بنده خدا بودند وبعد رسول ياامام و پيشواي مسلمانان.
حضرت علي  عرض مي‌كند خدايا چه افتخاري بالا تراز اين كه من بنده تو باشم و چه عزتي برتر از اين كه تو پروردگار من باشي.
هر گاه خداوند مي‌خواهد يكي از پيامبران خود را ستايش نمايد با صفت بنده بودن او را مورد ستايش قرار مي‌دهد و مي‌فرمايد: «نِعْمَ الْعَبْدُ؛خوب بنده اي بود». و سپس و يژگي او را بر مي‌شمرد در مورد حضرت داود مي‌فرمايد: «وَ وَهَبْنَا لِدَاوُد َسُلَيْمَانَ نِعْمَ الْعَبْدُ اِّنَهُ اَبْوَابٍ؛  (ص/30) و ما به داود سليمان را بخشيديم خوب بنده اي است او رجوع كننده به سوي خداوند است.
در يكي از شبها خداوند رسول خود را از مسجد الحرام به سوي مسجد الاقصي و از آنجا به آسمانها برد و بدين ترتيب  بزرگترين و مهمترين سفرآسماني در عالم اتفاق افتاد وقتي خداوند مي‌خواهد اين رخداد بسيار مهم و با عظمت را باز گو كند  مي‌فرمايد:
منزه است كسي كه«بنده» خود را شبي از مسجد الحرام به مسجد الاقصي- كه اطرافش را مبارك ساخته ايم- بردتا آيات خود را نشانش دهيم او شنوا و داناست.
3-كارهاي نيك
سومين رمز سعادت و راه رستگاري انجام كارهاي خير است. هرچند نماز و عبادت براي رسيدن به سعادت لازم است ولي كافي نيست بلكه كسي كه خواهان سعادت ابدي و رستگاري دائمي است علاوه بر نماز و بندگي لازم است اهل خير و فريادرس ضعيفان نيز باشد؛ و كمك به هم نوعان و احترام به پدر و مادر را از وظايف حتمي خويش بداند . فردي خير خواه و دلسوز باشد و مشكل ديگران را مشكل خود بداند و به فكر بر طرف نمودن آن باشد.
صفاي باغ هستي، نيك كاري است  
                                    چه رونق باغ بي رنگ و  صفا  را
تو نيكي كن به مسكين وتهيدست
                                     كه نيكي خود  سبب گردد دعا را
ازآن بزمت چينن  كردند   روشن                            
                                    كه  بخشي  نور  بزم  بي  ضيا  را
از آن    بازوت  را    دادند   نيرو                          
                                    كه گيري دست هر بيدست و پارا  
پيامبراكرم( ص) سودمندى و خدمت به مردم را در كنارايمان به خداوند, معيار و ملاك ارزشمندى انسان دانسته و مى‌فرمايد:
ايمان به خدا و نفع رساندن به بندگان او, دو خصلت نيك است كه برتر از آن چيزى نيست .
ثمرات نيكي كردن
1. عمر را طولاني مي‌كند
2. بيني شيطان را به خاك مي‌مالد
3. پاداش آن زودتر از هر چيزي به انسان مي‌رسد
خلاصه درس
راه رسيدن به سعادت را اين آيه شريفه نماز،عبادت و كارهاي نيك مي‌داند. با وجود اينكه نماز يكي از عبادات است در عين حال آن را جدا گانه و قبل از ديگر عبادات ذكر نمود نشان از اهميت فوق العاده نماز مي‌دهد و در واقع اين نكته را ياد آور مي‌شود كه عبادات ديگر هم وقتي مهر تأييد بر آنها خورده مي‌شود كه با نماز توأم باشد و ديگر كار نيك كردن و فقط به فكر خود نبودن و سعي در خدمت به بندگان خدا كردن كه اين هم در عين اينكه يكي از عبادات است اما جداگانه ذكر نمود. به هر حال براي رسيدن به رستگاري هر سه اينها لازم است .
سؤالات خود آموزي
1. چگونه مي‌توان راه رستگاري را پيمود؟
2. چه كارهاي ديگري براي رسيدن به سعادت مي‌توان انجام داد؟
3. چگونه مي‌توان راه رستگاري را سريعتر پيمود؟





  ارسال صفحه براي دوستان
چاپ صفحه چاپ صفحه

           جستجو
   پيوندها
   دفتر مقام معظم رهبري
   پايگاه درسهايي از قرآن
   پايگاه اطلاع رساني مهدويت
   پايگاه اينترنتي تبيان
   ستاد اقامه نماز
   وزارت آموزش و پرورش
   شبكه ملي مدارس ايران(رشد)
   دفتر رياست جمهوري
   مجلس شوراي اسلامي
   قوه قضاييه
سخن روز
(1397/9/25)
اسامی برگزیدگان بیست و پنجمین دوره آزمون نهایی درسهایی از قرآن سال تحصیلی 95*96 (1396/6/14)
ابتکارات آموزش و پرورش در برنامه درسهایی از قرآن (1396/2/18)
فصل های کتاب انتخابات (1396/1/30)
بسیج و فرهنگ بسیجی در فرهنگ قرآن (1395/9/7)

اين سايت متعلق به مؤسسه ترويج فرهنگ قرآني مي‌باشد"
www.TarvijeQuran.com